Onderhoud en keuring van noodverlichting

Noodverlichting heeft een belangrijke functie tijdens een stroomstoring of calamiteit. Wanneer de normale verlichting wegvalt, moeten mensen zich kunnen oriënteren en een gebouw veilig kunnen verlaten.

Goed onderhoud verkleint de kans dat een noodverlichtingsinstallatie op het kritieke moment niet functioneert. Daarnaast helpt periodiek onderhoud om defecten tijdig te ontdekken en de technische levensduur van armaturen en onderdelen te verlengen.

Een onderhoudscontrole kan bijvoorbeeld aan het licht brengen dat:

✓ een accu onvoldoende capaciteit heeft;
✓ een armatuur beschadigd is;
✓ een lichtbron defect of verouderd is;
✓een pictogram niet goed zichtbaar is;
✓ een vluchtrouteaanduiding verkeerd of ongunstig is geplaatst;
✓ een armatuur vervuild is;
✓ en laadfunctie niet goed werkt;
✓ een storingsmelding aanwezig is;
✓ de vereiste brandduur niet wordt gehaald.

Onderhoud gaat daarmee verder dan alleen het vervangen van een lamp. Het doel is dat de noodverlichting gedurende de vereiste periode de functie kan vervullen waarvoor deze is aangebracht.

Noodverlichting heeft een belangrijke functie tijdens een stroomstoring of calamiteit. Wanneer de normale verlichting wegvalt, moeten mensen zich kunnen oriënteren en een gebouw veilig kunnen verlaten.

Goed onderhoud verkleint de kans dat een noodverlichtingsinstallatie op het kritieke moment niet functioneert. Daarnaast helpt periodiek onderhoud om defecten tijdig te ontdekken en de technische levensduur van armaturen en onderdelen te verlengen.

Een onderhoudscontrole kan bijvoorbeeld aan het licht brengen dat:

✓ een accu onvoldoende capaciteit heeft;
✓ een armatuur beschadigd is;
✓ een lichtbron defect of verouderd is;
✓een pictogram niet goed zichtbaar is;
✓ een vluchtrouteaanduiding verkeerd of ongunstig is geplaatst;
✓ een armatuur vervuild is;
✓ en laadfunctie niet goed werkt;
✓ een storingsmelding aanwezig is;
✓ de vereiste brandduur niet wordt gehaald.

Onderhoud gaat daarmee verder dan alleen het vervangen van een lamp. Het doel is dat de noodverlichting gedurende de vereiste periode de functie kan vervullen waarvoor deze is aangebracht.

De termen controle, inspectie en onderhoud worden in de praktijk regelmatig door elkaar gebruikt. Toch is het nuttig om onderscheid te maken.

Controle
Bij een controle wordt nagegaan of de noodverlichting zichtbaar is en normaal functioneert. Dit kan bijvoorbeeld een visuele of functionele controle zijn.

Inspectie
Bij een inspectie wordt de installatie systematisch beoordeeld. Daarbij wordt gekeken of de installatie aan de relevante eisen en uitgangspunten voldoet en worden afwijkingen vastgesteld.

Onderhoud
Onderhoud bestaat uit werkzaamheden die nodig zijn om de installatie in goede staat te houden of te herstellen. Denk aan reinigen, herstellen, afstellen of vervangen van onderdelen.

Een goede onderhoudsaanpak combineert controle, beoordeling en het daadwerkelijk oplossen van geconstateerde gebreken.

Een onderhoudsbeurt bestaat uit verschillende onderdelen. Welke werkzaamheden precies nodig zijn, hangt af van het type installatie en de omstandigheden.

1. Visuele controle

De eerste stap is een visuele controle van de installatie.

Daarbij wordt onder andere gekeken naar:
✓ de aanwezigheid van het armatuur;
✓ de juiste positie;
✓ beschadigingen;
✓ vervuiling;
✓ de staat van de behuizing;
✓ de bevestiging;
✓ zichtbaarheid van het armatuur;
✓ eventuele storingsindicaties;
✓ de vluchtrouteaanduiding;
✓ obstakels die de zichtbaarheid kunnen verminderen.

Een armatuur dat bijvoorbeeld achter een inrichting of constructie gedeeltelijk wordt afgeschermd, kan zijn functie onvoldoende vervullen.

2. Controle van het armatuur

Ook de technische staat van het armatuur wordt beoordeeld.

Er wordt onder andere gekeken naar:
✓ de behuizing;
✓ aansluitingen;
✓ lichtbron;
✓ laadindicatie;
✓ batterij of accu;
✓ bevestiging;
✓ eventuele beschadigingen;
✓ sporen van vocht of oververhitting.

Bij oudere armaturen kan daarnaast worden beoordeeld of reparatie nog zinvol is of dat vervanging een betere oplossing is.

3. Functietest van de noodverlichting

Bij een functietest wordt gecontroleerd of het armatuur daadwerkelijk overschakelt naar de noodfunctie wanneer de normale voeding wegvalt.

Daarbij kan worden gecontroleerd of:
✓ het armatuur correct inschakelt;
✓ de lichtbron werkt;
✓ de omschakeling goed verloopt;
✓ er geen storingsindicatie aanwezig is;
✓ de accu wordt aangesproken;
✓ de noodfunctie naar behoren werkt.

Alleen controleren of het groene of rode indicatielampje brandt, is dus niet hetzelfde als de volledige werking van het armatuur testen.

4. Brandduurtest

Bij een brandduurtest wordt gecontroleerd of de noodverlichting gedurende de vereiste periode blijft functioneren.

Dit is belangrijk omdat een accu nog wel voldoende spanning kan leveren om een armatuur in eerste instantie te laten branden, maar onvoldoende capaciteit kan hebben om de vereiste brandduur te halen.

Een brandduurtest geeft daarom informatie over de daadwerkelijke prestaties van de noodfunctie.

Het Bbl stelt voor de daarin aangewezen noodverlichting eisen aan de werking na het uitvallen van de elektriciteitsvoorziening. Voor de in artikel 3.101 genoemde situaties gaat het onder meer om het binnen 15 seconden bereiken van minimaal 1 lux gedurende ten minste 60 minuten.

5. Controle van de accu

De accu is een belangrijk onderdeel van decentrale noodverlichting. Wanneer de normale netspanning wegvalt, moet de accu voldoende energie kunnen leveren om het armatuur te laten functioneren.

Tijdens onderhoud wordt daarom gekeken naar bijvoorbeeld:
✓ de leeftijd van de accu;
✓ de conditie;
✓ laadfunctie;
✓ eventuele beschadigingen;
✓ lekkage of andere afwijkingen;
✓ de beschikbare capaciteit;
✓ het resultaat van de brandduurtest.

Een slechte accu kan ervoor zorgen dat een armatuur wel inschakelt, maar de vereiste brandduur niet haalt.

Wanneer een accu aan het einde van zijn levensduur is gekomen, kan preventieve vervanging nodig zijn. De exacte levensduur is afhankelijk van het type accu, armatuur, fabrikant en gebruiksomstandigheden.

6. Controle van de lichtbron

Ook de lichtbron wordt gecontroleerd.

Bij oudere installaties kan sprake zijn van bijvoorbeeld TL- of andere conventionele lichtbronnen. Moderne noodverlichting wordt vaak met LED uitgevoerd.

Bij onderhoud wordt gekeken naar:
✓ werking;
✓ lichtsterkte;
✓ beschadigingen;
✓ verkleuring;
✓ vervuiling;
✓ storingen.

Wanneer de lichtbron niet meer goed functioneert, moet deze worden vervangen of moet worden beoordeeld of het complete armatuur vervangen moet worden.

7. Reinigen van de noodverlichting

Stof en vuil kunnen de werking en zichtbaarheid van een armatuur beïnvloeden.

Daarom hoort het reinigen van armaturen bij het onderhoud wanneer vervuiling aanwezig is.

Bij het reinigen wordt niet alleen het zichtbare oppervlak meegenomen. Ook de staat van de behuizing en eventuele beschadigingen kunnen worden gecontroleerd.

Niet ieder defect betekent automatisch dat het complete armatuur moet worden vervangen. Soms kan een onderdeel worden vervangen of kan een probleem worden opgelost.

Vervanging kan bijvoorbeeld aan de orde zijn wanneer:

✓ het armatuur ernstig beschadigd is;
✓ de accu versleten is;
✓ onderdelen niet meer leverbaar zijn;
✓ de lichtbron defect is;
✓ het armatuur niet meer betrouwbaar functioneert;
✓ reparatie technisch of economisch niet meer verstandig is;
✓ de installatie verouderd is;
✓ de prestaties niet meer voldoende zijn;
✓ de bestaande installatie niet meer passend is bij de huidige situatie.

Bij oudere installaties kan het verstandig zijn om niet alleen naar één defect armatuur te kijken. Wanneer meerdere armaturen dezelfde leeftijd hebben, kan een grotere vervangingsronde uiteindelijk efficiënter zijn dan steeds afzonderlijke storingen oplossen.

Een goede registratie maakt inzichtelijk wat er met de noodverlichtingsinstallatie is gebeurd.

In een onderhoudsregistratie kunnen bijvoorbeeld worden vastgelegd:
✓ datum van de controle;
✓ locatie;
✓ identificatie van het armatuur;
✓ uitgevoerde werkzaamheden;
✓ testresultaten;
✓ geconstateerde gebreken;
✓ vervangen onderdelen;
✓ vervangen accu’s;
✓ openstaande werkzaamheden;
✓ opvolgacties;
✓ volgende onderhoudsdatum.

Het is verstandig om rapportages en onderhoudsgegevens overzichtelijk te bewaren. Hierdoor kan bij een volgende onderhoudsronde worden teruggekeken naar eerdere storingen en vervangingen.

Hertek beschrijft het gebruik van een logboek voor noodverlichting eveneens als onderdeel van de onderhoudsaanpak.

Welke normen en regels gelden voor noodverlichting?

Bij noodverlichting kunnen verschillende regels en normen een rol spelen. Het is daarom belangrijk om niet alle normen als één geheel te presenteren.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) bevat wettelijke bouwtechnische eisen. Zo beschrijft artikel 3.101 situaties waarin noodverlichting aanwezig moet zijn en stelt het artikel eisen aan de prestaties ervan. Artikel 3.120 behandelt vluchtrouteaanduiding.

Daarnaast zijn onder andere normen zoals NEN-EN 1838, NEN 6088, NEN 1010 en NEN-EN 50172 relevant afhankelijk van de situatie en het onderwerp.

De precieze toepassing van een norm hangt af van het gebouw, de installatie, de bouwsituatie en de werkzaamheden.

Daarom is het verstandig om bij een technische beoordeling altijd uit te gaan van de actuele regelgeving, de toegepaste installatie en de relevante normdocumenten.

NEN-EN 1838

NEN-EN 1838 bevat eisen met betrekking tot verlichting voor noodsituaties. Daarbij spelen onder andere verlichtingsniveaus en zichtbaarheid een rol.

Voor vluchtrouteaanduiding verwijst het Bbl naar de zichtbaarheidseisen van NEN-EN 1838.

NEN 6088

NEN 6088 heeft betrekking op veiligheidssignalering en de toepassing van veiligheidssymbolen voor vluchtrouteaanduiding.

Het Bbl verwijst voor de vluchtrouteaanduiding onder meer naar NEN 6088.

NEN-EN 50172

NEN-EN 50172 is relevant voor noodverlichtingssystemen en onder andere het beheer en onderhoud ervan.

Bij het uitvoeren van onderhoud is het belangrijk om de relevante actuele norm en de voorschriften van de fabrikant te gebruiken.

Bbl en noodverlichting

Het Bbl wordt regelmatig gewijzigd. IPLO publiceert hiervoor actuele geconsolideerde versies en informatie over wijzigingen.

De kosten van onderhoud zijn afhankelijk van de omvang en samenstelling van de installatie.

Factoren die invloed hebben op de prijs zijn bijvoorbeeld:
✓ het aantal armaturen;
✓ het aantal locaties;
✓ het type noodverlichting;
✓ centrale of decentrale systemen;
✓ de leeftijd van de installatie;
✓ de bereikbaarheid van armaturen;
✓ het aantal accu’s;
✓ eventuele storingen;
✓ benodigde vervangingsonderdelen;
✓ rapportage en registratie.

Een installatie met twintig goed bereikbare armaturen vraagt vanzelfsprekend een andere aanpak dan een groot bedrijfspand met honderden armaturen verdeeld over meerdere verdiepingen.

Daarom is een offerte op basis van de werkelijke installatie meestal betrouwbaarder dan een algemene prijs per armatuur.

Onderhoudscontract voor noodverlichting

Voor organisaties met meerdere armaturen of meerdere locaties kan een onderhoudscontract interessant zijn.

Met een onderhoudscontract kunnen periodieke controles worden gepland en kunnen gebreken systematisch worden opgevolgd.

Afhankelijk van de afspraken kan een onderhoudscontract bijvoorbeeld bestaan uit:
✓ periodieke inspectie;
✓ functietest;
✓ brandduurtest;
✓ controle van accu’s;
✓ controle van vluchtrouteaanduiding;
✓ reinigen van armaturen;
✓ rapportage;
✓ bijwerken van het logboek;
✓ signaleren van vervangingswerkzaamheden.

Het voordeel van een structurele aanpak is dat onderhoud niet afhankelijk wordt van het moment waarop een defect wordt ontdekt.

✓ Hoe vaak moet noodverlichting worden gecontroleerd?

De exacte frequentie hangt af van de situatie, installatie en relevante voorschriften. In de praktijk wordt periodiek gecontroleerd. Hertek adviseert minimaal jaarlijks een functietest en brandduurtest.

✓ Is jaarlijks onderhoud van noodverlichting verplicht?

Er is niet één algemene regel die bepaalt dat iedere noodverlichtingsinstallatie exact eenmaal per jaar volledig onderhouden moet worden. De relevante regelgeving en normen moeten in samenhang met de specifieke installatie worden beoordeeld.

✓ Wat is een brandduurtest?

Bij een brandduurtest wordt gecontroleerd of de noodverlichting gedurende de vereiste periode blijft functioneren nadat de normale elektriciteitsvoorziening is weggevallen.

✓ Wanneer moet een accu van noodverlichting worden vervangen?

Een accu moet worden vervangen wanneer deze onvoldoende capaciteit heeft, defect is of het einde van zijn verwachte levensduur heeft bereikt. De exacte levensduur verschilt per type en fabrikant.

✓ Wat is het verschil tussen noodverlichting en vluchtrouteaanduiding?

Noodverlichting zorgt voor verlichting wanneer de normale verlichting uitvalt. Vluchtrouteaanduiding geeft aan waar de vluchtroute loopt en welke richting moet worden gevolgd. Beide voorzieningen kunnen in één armatuur worden gecombineerd.

✓ Moet vluchtrouteaanduiding ook worden onderhouden?

Ja. Tijdens onderhoud moet ook worden gecontroleerd of de aanduiding correct, zichtbaar, onbeschadigd en functioneel is en nog overeenkomt met de daadwerkelijke vluchtroute.

✓ Wat moet er in een noodverlichtingslogboek staan?

Een logboek of onderhoudsregistratie kan onder andere informatie bevatten over controles, testresultaten, storingen, vervangen onderdelen en uitgevoerde werkzaamheden.

✓ Wanneer moet noodverlichting worden vervangen?

Vervanging kan nodig zijn wanneer een armatuur niet meer betrouwbaar functioneert, onderdelen niet meer leverbaar zijn, de installatie sterk verouderd is of reparatie niet meer doelmatig is.

✓ Hoe weet ik of mijn noodverlichting nog voldoet?

Daarvoor moet de installatie worden beoordeeld op basis van de actuele situatie, de toegepaste apparatuur en de relevante regelgeving en normen. Alleen kijken of de lamp brandt, geeft daarvoor onvoldoende informatie.

✓ Kan ik het onderhoud zelf uitvoeren?

Eenvoudige gebruikerscontroles kunnen onderdeel zijn van het gebouwbeheer. Voor technisch onderhoud en uitgebreide tests is specialistische kennis nodig. De werkzaamheden moeten bovendien veilig en volgens de toepasselijke voorschriften worden uitgevoerd.

✓ Wat gebeurt er als een noodverlichtingsarmatuur defect is?

Het defect wordt geregistreerd en vervolgens beoordeeld. Afhankelijk van de oorzaak kan het onderdeel worden gerepareerd of vervangen, of kan het complete armatuur worden vervangen.

✓ Waarom is onderhoud van noodverlichting belangrijk?

Omdat noodverlichting juist beschikbaar moet zijn wanneer de normale verlichting uitvalt. Periodiek onderhoud helpt om defecten tijdig te ontdekken en de betrouwbaarheid van de installatie op peil te houden.

Een goed onderhouden noodverlichtingsinstallatie geeft je inzicht in de technische staat van je installatie en verkleint de kans op onverwachte storingen.

Wij kunnen jouw noodverlichting controleren en onderhouden, inclusief de armaturen, accu’s, werking en vluchtrouteaanduiding. Na de controle brengen we eventuele gebreken en noodzakelijke werkzaamheden overzichtelijk in beeld.

Wil je weten wat er nodig is voor jouw installatie? Neem contact met ons op voor een onderhoudsvoorstel.